McdangClub-“นายตูดหมึกแกะรอย”

สาส์นหมึกแดง
นายตูดหมึก
ยายเมี้ยน จิ๊จ๊ะ
Secret File
สินค้าสมาชิก
แจ้งข่าว
ข้อมูลของคุณ
Home

คอลัมน์ “นายตูดหมึกแกะรอย”

แหม..เรื่องที่ผมจะเขียนในวันนี้ช่างเหมาะกับเพลงประกอบภาพยนตร์เรื่อง Ghost จริง ๆ ครับ (ตอนที่พระเอกนางเอกนั่งปั้นหม้อด้วยกันในห้อง) แต่น่าเสียดายเหลือเกินที่ผมจำเนื้อเพลงไม่ได้ ถ้าจำได้ล่ะก็ผมจะร้องให้ท่านผู้อ่านได้ฟังกัน (เอ้า..ปิดหูกันใหญ่เลยนะครับ) พอจะจำกันได้มั้ยล่ะครับ บอกไว้ก่อนนะครับว่าไม่ใช่เรื่องของผี ๆ นะครับ แต่เป็นเรื่องการปั้นหม้อนั่นเองครับ

เปลี่ยนเรื่องกันดื้อ ๆ เลยนะครับจากหนังรักโรแมนติก (แบบผี ๆ) กลายมาเป็นการปั้นหม้อในเมืองไทยที่จังหวัดอุดรธานี…ก็มันเป็นเรื่องหม้อ ๆ เหมือนกันนี่ครับ

ลวดลายแบบบ้านเชียง

ที่อุดรธานีเป็นที่เลื่องชื่ออยู่แล้วนะครับว่าเป็นเมืองแห่งมรดกโลก (บ้านเชียง) ซึ่งเดี๋ยวยายเมี้ยนจะเป็นคนกล่าวถึงในคอลัมน์ของแกนะครับ แต่ในส่วนของผมนั้นเป็นผลมาจากลวดลายหม้อไหต่าง ๆ ที่ได้ถูกค้นพบ และชาวบ้านในแถบนี้ก็ได้นำแบบที่ได้มานั้นมาปั้นขายกันยังไงล่ะครับ ซึ่งเป็นของใหม่ที่เป็นลวดลายแบบดั้งเดิมบ้างแบบใหม่บ้าง แต่ส่วนใหญ่จะอิงจากแบบเดิมครับ

พี่หมึกแดงกับชาวบ้านอ้อ

การปั้นหม้อที่บ้านคำอ้อ จังหวัดอุดรธานี เป็นการรวมกลุ่มของชาวบ้านประมาณ 15 คน ซึ่งใช้เวลาที่เหลือจากการทำนาเป็นอาชีพหลักมาปั้นหม้อดินเผาแบบบ้านเชียง เป็นการหารายได้เสริมที่น่าสนใจและน่าสนับสนุนมากครับ โดยที่การปั้นหม้อทั้งหมดนั้นไม่ได้นำเทคโนโลยีสมัยใหม่มาเจือปนเลยสักนิด หมายถึงว่าไม่ได้นำเครื่องจักรกลใด ๆ มาช่วยในการปั้น แต่เป็นการทำแบบเดิม ๆ คือ ทำด้วยมือทั้ง 2 ข้าง และก็ใช้ความรู้แบบชาวบ้าน ๆ นี่แหละครับเลี้ยงชีพ

เอานิ้วนี่แหละเจาะให้เป็นรู

เอามาทุบๆปั้นๆให้เป็นรูป

ไม้ตีให้กลม

สำหรับวัตถุดิบที่นำมาใช้ปั้นก็คือ ดินเหนียว แหม..แล้วก็เหนียวจริง ๆ ครับ เพราะเป็นดินมาจากอำเภอเพ็ญซึ่งมีอยู่มากมายในแถบนั้น หลังจากที่ได้มาแล้วก็นำพลาสติกมาคลุมให้มิดชิดอย่าให้ดินเหนียวโดนลม เพราะเดี๋ยวจะแข็งเสียก่อนจะได้ปั้นน่ะสิครับ แล้วกรรมวิธีในการปั้นของชาวบ้านอ้อก็ใช้มือและนิ้วทั้งห้านี่แหละครับปั้นให้ได้รูปร่างอย่างที่ต้องการ

ปากแจกัน

ตัวแจกัน

ผสานให้เป็นเนื้อเดียวกัน

หากจะปั้นเป็นแจกันสักใบเค้าจะแยกทำเป็น 2 ส่วนครับ ส่วนแรกจะปั้นเป็นส่วนตัวแจกันเป็นทรงกลม ๆ ส่วนที่สองจะปั้นเป็นส่วนคอและปากแจกัน จากนั้นจึงนำมาต่อกันโดยใช้มือและน้ำเป็นตัวประสานให้เนียนเป็นเนื้อเดียวกัน หรือหากจะปั้นเป็นหม้อสักใบซึ่งมีขนาดใหญ่ก็อาจจะต้องมีอุปกรณ์ช่วยในการทำ ดูจากภาพสิครับ หม้อที่ปั้นนั้นมีความหนาหากจะปั้นให้กลม โค้ง มน โดยมือเปล่านี่อาจจะยาก ทราบมั้ยล่ะครับว่าเค้าทำกันอย่างไรหม้อถึงกลมมนสวยงาม

เอาไม้ตีแล้วเดินไปรอบๆ

นำแผ่นพลาสติกมารูดที่ปากหม้อ

วาดก่อนเผา(ซ้าย)เผาก่อนวาด(ขวา)

อุปกรณ์เสริมที่ใช้ปั้นหม้อจะมีตอไม้ 1 ตอที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางได้ตามขนาดที่ต้องการ ไม้ตีอีก 1 อันและแผ่นพลาสติกนำมาตัดเป็นเส้น ๆ 3-4 เส้น เมื่อจะเริ่มปั้น ก็นำดินเหนียวที่ปั้นด้วยมือนั้นมาวางไว้บนตอไม้ (ซึ่งการปั้นด้วยมือนั้นยังไม่ได้รูปทรงที่ดีนัก) จากนั้นจึงนำไม้ตีมาตีที่ดินเหนียวและเดินวนไปรอบ ๆ ตอไม้นั้น จนได้รูปร่างตามที่ต้องการ และส่วนของขอบหม้อก็ทำได้ด้วยการนำพลาสติกที่เตรียมไว้นั้นมาชุบน้ำให้เปียก แล้วรูดไปกับขอบหม้อ เดิน ๆ รอบ ๆ เหมือนเดิม ก็จะได้ขอบหม้อที่เนียนและสวยงามครับ (กว่าจะเสร็จสงสัยจะหน้ามืดก่อนแน่ ๆ ครับ) และส่วนของขอบหม้อก็ทำได้ด้วยการนำพลาสติก 3-4 แผ่น มารวมกัน แล้วชุบน้ำให้เปียกจากนั้นรูดและกดลงที่ขอบหม้อ แล้วเดินไปรอบ ๆ ก็จะได้ขอบหม้อที่เนียนสวยงามครับ

หลังจากที่ปั้นออกมาได้รูปแบบที่ต้องการแล้วก็ตากให้แห้ง จากนั้นจะถึงขั้นตอนการการวาดลวดลายซึ่งการวาดนั้นทำได้ 2 วิธี คือวาดลายก่อนเผา ซึ่งจะทำให้ลวดลายติดทนนาน หรือเผาก่อนวาดก็จะได้สีที่สด สวยงาม ลวดลายของเครื่องเผาบ้านเชียงมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวนะที่ไม่เหมือนใครนะครับ เพราะเป็นลวดลายแบบเส้นเชือกหรือลายก้นหอยที่คนโบราณคิดค้นขึ้น เห็นลวดลายอย่างนี้ไม่ได้วาดกันง่าย ๆ นะครับ บางคนที่มาเรียนอยู่ที่นี่หลายปีแล้วมือไม่เที่ยงก็ยังมีครับ

หินดินดาน

หินที่ผสมเสร็จ

วาดลาย(หลังเผา)

ส่วนสีที่นำมาใช้วาดนั้นเค้าไม่ใช้สีสังเคราะห์ครับ แต่ใช้หินดินดาน(ดินลูกรัง) ซึ่งถนนแถวนั้นล้วนเป็นดินลูกรัง ดินแดงทั้งสิ้น ก็เก็บเอาจากหน้าบ้านนี่แหละครับ นำหินมาฝนกับกระดาษทรายให้เป็นผงแล้วผสมกับกาวราเท็กซ์เพื่อให้จับตัวผสมกับน้ำนิดหน่อยก็นำมาเขียนได้แล้วครับ

นี่แหละครับภูมิปัญญาชาวบ้านจากแรงกาย แรงใจ ความอดทนและมือทั้ง 2 ข้างของชาวบ้านอ้อ ทำให้เรายังได้มีของดี ๆ สวย ๆ งาม ๆ ไว้เชยชม และยังเป็นอาชีพเสริมที่สร้างรายได้ได้ดีอีกอาชีพหนึ่งด้วยครับ<

นายตูดหมึก